Ætihvönn – hin forna lífsjurt Íslendinga

Ætihvönn, eða Angelica archangelica, er hávaxin og glæsileg jurt sem hefur vaxið villt á Íslandi frá landnámi. Hún þrífst best á röku og næringarríku landi, gjarnan við ár og vatnsbóla, þar sem hún myndar stórar breiður með kringlóttum, gulleitum eða grænleitum blómsveipum yfir sumarið. Fyrsta árið vaxa aðeins laufblöðin, en á öðru ári nær holur stofninn oft allt að tveggja metra hæð og blómin spretta fram í júlí og ágúst.

Frá öndverðu hafa Íslendingar nýtt ætihvönn bæði til matar og lækninga. Hún var mikilvæg næringarrík matjurt á Norðurlöndum og Bretlandseyjum, og víkingar kunnu vel að meta hana. Íslendingar þurrkuðu fræ, rætur og blöð og notuðu sem krydd, í jurtaseiði eða blönduðu í brauð. Lækningamáttur hvannarinnar var einnig vel þekktur og hún var talin örva ónæmiskerfið og hafa virkni gegn ýmsum kvillum.

Ætihvönn hefur sérstakan ilm sem minnir á moskus eða einiber, ólíkan öðrum skyldum jurtum. Hún er auðþekkt en lík öðrum, jafnvel eitruðum, sveipjurtum, svo varast ber að rugla saman við aðrar tegundir.